Brezilya F-X2 İhalesi Bu Ay Sonuçlanıyormu?
2 Mar, 2010 | Kategori: Hava Savunma Sanayi, Savunma ve Strateji: Özge Kılınç | oezge.kilinc@arcor.de Brezilya hükümetinin ilk defa bundan sekiz buçuk yıl önce, 6 Ağustos 2001 tarihinde kamuoyuna duyurarak start alan yeni nesil çok rollü av-bombardıman jet uçağı ihalesi F-X2, geçtiğimiz aylardaki ardı arkası kesimleyen haberlerin ardından bu ay içerisinde nihayet son buluyor gibi gözüküyor.Bilindiği gibi Brezilya‘nın uluslararası savaş uçağı ihalesi F-X2′ye İsveç’ten Saab JAS-39 Gripen NG, Fransa‘dan Dassault Rafale (F3), ABD‘den Boeing F/A-18E/F Super Hornet (Blok II) jetleri iştirak ediyorlar.
Geçtiğimiz aylarda, özellikle Brezilya‘nın hükümet ve askeri kanadından yapılan çeşitli açıklamalar kamuoyunda kafaları karıştırmıştı. İlk olarak Brezilya Hükümeti’nden Fransa Devlet Başkanı Sarkozy’e birazda jest maksatlı olarak Eylül 2009′da erken bir açıklama yapılarak, ihalenin galibinin Rafale konsepti ile Fransız Dassault olduğu açıklanmıştı.
Ardından gerek ABD‘nin Brezilya Büyükelçiliği nezdinde yapılan açıklamaları, gerekse uluslararası kamuoyu tepkileriyle bağlantılı olarak bu kararın henüz resmen verilmediği Brezilya tarafından resmen doğrulanmak ve söz konusu bu açıklama geri alımak zorunda kalınmıştı.
Bunu takiben Brezilya Hava Kuvvetleri de, ihalede değerlendirmeye alınan uçakların genel durumunu yansıtan bir raporu kamuoyu ile paylaştı ve buna göre Gripen NG birinci sırada yer alırken, Rafale F3 uçağı, F/A-18E/F Super Hornet‘in de arkasında son sırada yer alıyordu.
Brezilya Cumhurbaşkanı, Luis Inacio Lula da Silva, Brezilya‘nın siyasi ve ekonomik favorisinin Dassault çözümü Rafale olduğunu hiç bir zaman kamuoyundan gizlemedi ve hatta en son 4 Şubat 2010 tarihinde, Dassault firmasının Rafale çözümünün 36 uçaklık ihaleyi alacağını bildiğini dile getirebilecek kadar ileri gitti. Bunun üzerine Dassault firmasının hisse senetleri borsada göreceli olarak yükselmişti.
Brezilya Hava Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Juniti Saito tarafından kısa bir süre önce yapılan bir açıklamaya göre, söz konusu ihale nihayet kuvvetle muhtemel bu ayın sonuna kadar resmen sonuçlandırılmış olacak.
Brezilya‘daki bu çelişkili açıklamaların bu ihaleyi kızıştırma ve rekabeti artırma taktiği olduğu varsayılırsa, sonuç itibariyle bu offset ve doğrudan veya karşı yatırımlar açısından, dolayısıyla Brezilya ekonomisi için çok başarılı ve muazzam bir gambit taktiği olmuş oldu.
Nitekim ilk olarak, Brezilya Hava Kuvvetleri’nin favorisi JAS-39 Gripen NG’nin İsveçli üreticisi Saab cazip teknolojik transfer ve hat safhada yerli üretim payı ile karşı yatırım teklifinde bulundu. Buna göre: uçağın Ar-Ge projesine kısıtlamasız katılım ve tüm teknolojilerin tam transferi yanında, Brezilya tarafından seçilecek her türlü silah sisteminin entegrasyonu, motor bakım ve idame yeteneklerinin kazandırılması, dahasında uçağın gövdesinin 80%’ninin Brezilya‘da üretimi ve Brezilya‘da Gripen NG üretim tesisleri inşaa edilerek uçağın Güney Amerika pazarına üçüncü ülkelere satışında işbirliği gibi unsurlar yer alıyordu.
Daha sonra ABD‘den Boeing de, siyasi/ekonomik açıdan şansının azaldığını farkedince ek bir cazip teklifte bulundu. Teklifin ekonomik ve karşı yatırım boyutu, teknolojik ve üretim kısmından çok daha ağır basıyordu. Zira üretim açısından sunulan Boeing teklifine göre: F/A-18E/F Super Hornet uçağının sadece radom ve kanatları Brezilya‘da üretilecek, bunun dışında motorun bu ülkede sadece montaji gerçekleşecek ve idame kabiliyeti sağlanacak, bunun dışında teklif Brezilya‘nın tercih ettigi İsrail’in Rafale yapımı hava-hava amaçlı kızılötesi güdümlü mühimmatlardan Python ve Derby füzelerinin sertifikasyonları ile sınırlıydı ve burada kaynak kodları dahi kısıtlamasız verilmiyordu.
Boeing bu teklifinin çok da cazip olmadığını çok iyi bildiğinden dolayı, son haberler ABD‘nin F/A-18E/F Super Hornet seçilmesi halinde 200 adet Embraer üretimi EMB 314 Super Tucano tipi tek prop motorlu eğitim/yakın destek uçağı almayı vaadettiği yönünde.
İhalede siyasi açıdan başından beri en şanslı aday olarak gösterilen Fransız Dassault cephesinden de yine bir adeta son dakika teklifi geldi ve buna göre Rafale uçağı satışında maliyet bazında 30 yıllık bakım süreci de dahil toplam 2 milyar dolar ($ABD) birden indirim yapıldı.
Brezilya medyasından edinilen bilgilere göre, 36 adet Rafale F3 uçağının, 30 yıllık bakım ve losjitik destek masrafları da dahil maliyeti 10 milyar dolar ($ABD). Boeing‘in F/A-18E Super Hornet uçaklarının maliyeti 7,7 milyar ve Saab çözümü Gripen NG’lerin maliyetiyse 6 milyar dolarla ($ABD) ilk aşamada en hesaplı çözüm olarak görülüyor.
Brezilya Hava Kuvvetleri’nin favorisinin JAS-39 Gripen, hükümetinse Rafale olması, F/A-18E/F Super Hornet‘in şansının sıfırlandığı anlamına da gelmemeli. Zira bunun en sembolik göstergesi, ABD Deniz Kuvvetleri (USN)’ye ait bir uçak gemisinin çok yakında, kesin karar bu ayın sonuna kadar verilmeden önce,Brezilya‘ya gönderilmesi ve Brezilya kamuoyunun F/A-18E Super Hornet uçaklarını daha yakından tanımasını sağlamaya gayret göstermesi. Bu bağlamda, ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton da Güney Amerika’nın parlayan ekonomisi Brezilya‘ya bu ayın ilk yarısında ziyarette bulunarak, Brezilya‘nın F/A-18E/F Super Hornet (Blok II) uçağını seçmesini tavsiye edecek.
İhalede kaybetme şansını uluslararası pretij açısından kendinde görmeyen ve F-X2 değerlendirmesine “olmazsa olmaz” olarak bakan tek katılımcı ise kuşkusuz Rafale uçağı ile Fransız Dassault firması ve Fransa Devleti. Zira 13 senedir seri üretimi yapılan Rafale uçağını bugüne uluslararası pazarda Fransa dışında hiç bir ülkenin hava kuvvetleri tercih etmedi. Fransa bu ihalede Rafale seçilmesi için, yüzmilyonlarca avro (€) zarar etmeye bile çoktan hazır.
Özge Kılınç
SSNet Kurul Başkanı ve Yayın Danışmanı
Dassault Rafale (Fransa)
Saab JAS-39 Gripen NG (İsveç)
F/A-18 Super Hornet
